ห้องที่ ๓๙ : ขุนพิสนท์สังฆกิจ


          กล่าวกลับจับเรื่องเบื้องบทวา ยุบุตรเอย
ภอรุ่งแสงสุริยายาตรเต้า
ยังสำนักนิ์สำพาทีสั่ง สกุณแฮ
พลันขเยื่อนโยธาเข้าเฃตรไม้มาพลัน
          จับความตามเรื่องอ้างองค์รา มราชเอย
แรกแต่โปรดสามพานเรศใช้
ไปเยือนข่าวพระยุพายังภพ ราพแฮ
จวนกำหนดไป่ได้เรื่องรู้ราวความ
          คอยบ่เหนพระให้โหยหล
โศกสลักทรวงวนสวาศเศ้รา
เธอหวลเหตุพธูทนทุกข์เทวศ
ยามค่ำพระรุ่มเร้าอุระร้อนอาวรถวิล
          ผธมตื่นจวบรุ่งแจ้งแสงไถง
ชวนพระลักษณเสดจไคลคลาศเยื้อง
สวาตำรวจแวงในนำแห่ สองเฮย
ถึงท่าธารทรงเปลื้องผลัดแล้วลงสรง
          องคตวายุบุตรทั้งชมภู พานเอย
พาพวกพหลยูรยาตรเต้า
ถึงแทบพลับพลาตรูตรับเหตุ
ทราบว่าจักรกฤษณเจ้าลักษณน้องสรงสนาน
          สามนายคอยเฝ้าพระจักระรา ธิราชเอย
จักรกฤษณ์ทอดทัสนาเนตรพ้อง
สบสามกระบี่มาเสมอหมอบ เฝ้าแฮ
เปรมจิตรจากธารท้องประเทศท้าวสรงชล
          ประทับเพียงภาคพื้นพลหลาม
หมอบดาษกลาดกลางสนามแน่นซ้อง
ตรัสทักกระบี่ถามถึงพนิต
สูสู่สายสวาศน้องนาฎเศ้ราฤๅเกษม
          อนึ่งทางที่จะเข้าเฃตรอสูร นั้นนา
จรยากฤๅยังยูรยาตรได้
บัดขุนกระบี่ทูลไทธิราช
ทางสู่ลงกาไสร้ทุเรศซ้ำแสนกันดาร
          ทูลแรกจรจวบเจ้าจอมพนิต
เหนผูกสอช่วยปลิดปลดได้
ธำมรงค์กับภูษิตส่งนาฎ แล้วนอ
ฆ่าราพเผาเมืองไหม้เล่าสิ้นเสร็จถวาย
          ทรงทราบฆ่าราพม้วยเมืองมาร เผาเอย
เกรงกริ่งภัยพัวพานพาดน้อง
เพราะกระบี่ทำการเกินสั่ง
พระขัดเคืองฤไทยข้องเคียดแค้นขุนกระบินทร
          ตรัสว่ากูสิใช้ตามพธู เยือนเอย
เพียงแต่แหวนกับภูษิตให้
ฆ่ายักษจุดเมืองดูหมิ่นเลมิด กูแฮ
เองฮึกหาญห่อนได้ตฤกหน้าตรองหลัง
          อรรคเรศเราตกเมื้อมารสถาน
มันเคียดเองพลอยผลาญนาฎซ้ำ
เราคิดต่อการราญรอญราพ
เมียมอดชีพจักช้ำอุระเศร้าทรวงสัลย์
          กระบี่คำนับนบท้าวทูลลาร ภาพเอย๑
ตูเลมิดฆ่าพลพาลผิดล้น
เมื่อตูรบมารราญลวงราพ
ว่าลูกลิงดงด้นป่าดั้นมาเดียว
          ผิวะราพเคียดข้าว่าทำลาย พลเอย
มันฆ่าพธูแทนวายชีพลี้
จงพิฆาฎตูตายตามเสด็จ
โดยกฎพิกัดชี้โทษอ้างไอยการ
          พระฟังทูลเสรจเอื้อนโองการ
กับบุตรสุริยฉานนบน้อม
ลูกลมล่วงบรรหารก่อเหตุ
ผองท่านจักเหนพร้อมโทษนั้นเพียงไหน
          กระบี่สองนคเรศน้อมสนองสาร
บทเลมิดบอกควรผลาญชอบไสร้
พระดำริห์ก็จักราญราพต่อ ไปแฮ
ควรที่ภาคทัณฑ์ไว้ช่วยเกื้อการณรงค์
          ทูลภาคโทษกระบี่ท้าวยินทัณฑ์ ภาคแฮ
ภูษิตสรงเธอพลันผลัดให้
ลูกลมรับโพกพันเศียรเทวศ ถวิลเอย
หมายชอบกลับชั่วได้ผิดซ้ำกรรมกู
          พระเสดจยาตรเยื้องสู่พลับพลา
ประทับเสรจเสนาแน่นเฝ้า
ร่ำถึงเหตุสุดายาจิตรจาก นานเอย
จำจะยกพหลเต้าติดล้อมเมืองมาร
          รอญราพรับพนิตเจ้าจอมพธู
คืนกลับอโยทธยายูรยาตรเต้า
ภอตกโอษฐชมภูพานนบ สนองแฮ
เขาหนึ่งตั้งที่เข้าท่าข้ามเฃตรมาร
          เนาเนินสมุทชื่ออ้างคันธกา ลาเอย
ชาญโขตเหนหาดปรากฎกั้น
เชิญพระพักโยธาสถิตยถิ่น นั้นนอ
เมิลชอบไชยภูมหมั้นเหมาะสู้เศิกมาร
          ฟังทูลแผนที่ท้าวสมฤไทย ถวิลเฮย
ตรัสสั่งเตรียมพลไกรตรวจเร้า
เราจักเคลื่อนทัพไคลคลาเฃตร เขาเอย
สุครีพรับสั่งเต้าแต่งพร้อมพลากร
          นิลนนท์เปนทัพหน้านำพหล
คุมไพร่สิบสมุทตนเติบล้วน
ขุนองคทคุมพลสิบสมุท หนุนนอ
กายเกียกสิบสมุทม้วนมอบให้หณุมาน
          ทัพหลวงยี่สิบถ้วนสมุทสรัพ พลเอย
นิลพัทสิบสมุทนับไพรได้
เปนยกรบัตรบังคับพลควบ คุมแฮ
นิลราชสิบสมุทให้ว่าสิ้นกองขัน
          กองหลังนิลเอกได้พลปราม ปราบเอย
เจดสมุทพหลตามจัดถ้วน
เจดสิบเจดสมุทครามครันครบ เกณฑ์แฮ
พลแต่พืนพี่อ้วนอาจอ้างออกหาญ
          พระหริวงษองค์ลักษณน้องสนานสรง เสร็จแฮ
ทรงเครื่องต้นรณรงค์ฤกษได้
กุมศิลป์สู่พหลองอาจสง่า งามเฮย
พลโห่ฆาฏฆ้องให้คลี่คล้อยคลาขบวน
          กองนำเอนกแน่นเหี้ยมเหิมณรงค์
เดียรดาษกลาดดงยงยุทธกล้า
ละตนละตนคงแขงแข่ง ฤทธิแฮ
เพียงจะลุยแผ่นหล้าเลอียดฟุ้งฝุ่นปลิว
          เดินรีบแรมร้อนตัดมรรคา ไปเอย
ถึงเขตรคันธกาลาอยุดยั้ง
เขื่อนขันธค่ายพลับพลาสุครีพจัด เสร็จแฮ
พระเสด็จประทับทั้งพี่น้องสององค์
          จัดนิลเอกให้ตรวจรวัง บรเฮย
ทบทัพนิลขันธ์ฟังเหตุด้อม
พลเรียงเยี่ยงไชยมังกรเกี่ยว เดินแฮ
ผลัดเปลี่ยนเวียนแวดล้อมรอบรั้งรวังไภย
จบห้องที่ ๓๙

 เนื้อความกล่าวถึงหนุมาน องคต และชมพูพาน พาพลวานรกลับมาเฝ้าพระรามที่เขาคันธมาทน์ หนุมานทูลว่าทางไปกรุงลงกายากลำบาก ไปพบนางสีดา ได้ช่วยชีวิตนางสีดา และถวายแหวนกับภูษา แล้วทูลเรื่องที่ฆ่ายักษ์และเผากรุงลงกา พระรามฟังแล้วก็ขัดเคืองที่หนุมานทำการเกินสั่ง เกรงว่าทศกัณฐ์จะฆ่านางสีดา หนุมานสำนึกผิดและทูลว่าหากทศกัณฐ์โกรธที่ตนฆ่าพวกยักษ์และฆ่านางสีดาแทนเสียนั้น ก็ขอให้พระรามประหารชีวิตตน พระรามจึงปรึกษาโทษหนุมาน พญาวานรทั้งหลายทูลว่าบทละเมิดให้ประหารชีวิต แต่เห็นสมควรภาคทัณฑ์ไว้เพื่อใช้ในการสงคราม พระรามเห็นชอบด้วยจึงผลัดภูษาสรงประทานหนุมาน หนุมานรับมาพันศีรษะแล้วครวญคิดถึงกรรมของตนที่เห็นผิดเป็นชอบ พระรามคิดจะยกพลพยุหยาตราเข้าล้อมกรุงลงกา ชมพูพานจึงทูลพระรามให้ยกทัพไปตั้งที่เขาคันธกาลาซึ่งอยู่ตรงท่าข้ามไปยังกรุงลงกาอันเป็นชัยภูมิที่เหมาะ พระรามเห็นชอบจึงสั่งให้เตรียมพล แล้วเคลื่อนไปยังเขาคันธกาลา

๑ที่ถูกต้องน่าจะเป็น “ทูลสาร ภาพเอย”