ห้องที่ ๒๕ : พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร


          ปางไทยเทวราชเจ้าจักรกฤษณ์
พิฆาฏผลาญมารอมิตรมอดม้วย
คอนกวางย่างเยื้องคิดคนึงอรรค เรศเอย
ด่วนผ่านลหานห้วยกลับห้องหิมวันต์
          ผันภักตร์พบลักษณ์เต้าตามองค์
เสนอเหตุเยาวเรศทรงสั่งใช้
สดับสารเร่งพิศวงหวั่นเทวศ ถวิลเอย
ด่วนทุ่มมฤคไท้รีบดั้นดงเดิน
          เมิลโพยมพยับก้องกลางหน หาวแฮ
พันพฤกษงอกออกผลแผกเค้า
พลายวาดปลาดดลหลุดจาก หัดถ์แฮ
พระเร่งเลงลางเศร้าสู่เวิ้งวนาศรม
          กรมจิตรพิศณุยาตรเข้ากุฎี
บพบภักตรลักษมีหนุ่มเหน้า
ค้นรอบขอบสวนศรีฤๅสระ สนานเอย
แสนโศกกำสรวญเศร้าสลบสิ้นสมประดี
          พระศริอนุชนารถร้อนฤๅไทยถวิล
กอดบาทพระทรงศิลปโศกเศ้รา
โหยหวนร่ำครวญรินชลเนตร นองแฮ
วิเวกแว่วอัศวาตเร้าพิลาปล้มสลบลง
          ร้อนอาศน์เทวราชเจ้าจอมลฐาน ทิพยเอย๑
ชวนเทพบุตรทวยหาญเหาะคว้าง
โปรยลอองทิพยธารขานข่าวลักษ มีเอย
ชี้ทิศไชยสิทธิอ้างเสรจอื้นคืนสวรรค์
          มหิศรสองราชต้องลอองธาร ทิพยเอย
ผวาแว่ววัชรินทร์ขานข่าวน้อง
กำสรวญโศกสงสารแสนเทวศ
ชวนพระอนุชสู่ห้องพนัศด้าวหรดี
          จักรพรรดิผันภักตร์พ้องพลมาร
ตายตากพสุธารลหาร หาดห้วย
บัดยลปักษาขานข่าวลักษ มีเอย
ถวายประวิชเสรจม้วยมอดเมื้อเมืองสวรรค์
          นรังสรรค์สังเวชเศร้าทรวงถวิล
แสนเทวศชลเนตรรินร่ำไห้
พลันแผลงพระแสงศิลปสฤดิมาศ เมรุเฮย
เสรจลั่นอรรคนีไหม้ศพแล้วพิรุณโรย
          พระชวนอนุชดั้นดงเดิน
ข้ามเฃตรสิงฃรเขินโขดเค้า
ไปชมพนมเนินพนาเวศ
ถวิลบวายคลายเศร้าโศกซึ้งคนึงสมร
          กุมพลคนโปรดเจ้าโลกี
ลอบหยอกนิลมาลีท่านรู้
คว่างจักรตัดนาภีขาดสาป ซ้ำแฮ
ต่อพบพาสุเทพกู้กลับให้ไปสวรรค์
          กุมภัณฑ์มีฤทธิเรื้องเดโช
แต่รูปครึ่งตนโตเติบเตื้อง
จับถึกมฤคโคเข้าเขตร กินแฮ
ตามสาปแต่บาปเบื้องบ่มเศร้าโศกสนอง
          อดิศรสองราชเฃ้าเขตรมาร
ยักษกระหยิ่มใจทยานอยากเคี้ยว
ขยดจับกลับบันดานแดพรั่น
ฉงนจิตรคิดเขดเขี้ยวขยับย้อนยุบลถาม
          พระรามดิลกแจ้งแก่มาร
กูอวตารผลาญเผ่าเสี้ยน
ตามมิ่งมหาศาลไปปราบ อสูรเฮย
สูครึ่งกึ่งกายเหี้ยนเหตุต้นกลไฉน
          แทตย์ทูลไขขษณต้องโทษา สยมแฮ
ถวายนิเทศลงกาเกาะแก้ว
ทศภักตรลักสีดาด่วนรีบ ไปเฮย
เชิญเสดจขีดขินแล้วจักรู้ทางไป
          พระจักได้พานเรศล้วนเทวินทร์
จุติเปนโยธินทาษร้า
ชมพูและขีดขินสองนะ ครแฮ
แต่พระเอนดูฃ้าโปรดให้ไปสวรรค์
          พระตรีภูวนารถได้สดับสาร
เสี่ยงพระแสงแผลงผลาญส่งฟ้า
กุมพลดับปราณหาญเหาะกลับ สวรรค์แฮ
โทธิเบศเกษหล้ารีบดั้นดงพนานต์
          นางมารนามอ้างอัศสมุฃี
เติบใหญ่ใจกระลีราคกล้า
จับถึกมฤคีเคี้ยวเล่น อยู่แฮ
ยลพระลักษณยักษบ้าบืดบึ้งตบึงบง
          คว้าองค์พระลักษณอุ้มเหาะทยาน
เสียงสนั่นคัคณานต์ขานมืดคลุ้ม
รามราชพิฆาฏผลาญแผลงสิทธิ์ ศรแฮ
แสงสาตรส่องสว่างกลุ้มกลับแจ้งแสงไถง
          พระลักษณได้สติเอื้อนมนตรา
ยักษถูกมนต์หล่นถลาล่าล้ม
พระพิโรธลิดแขนขาเฆี่ยนสับ ส่งแฮ
มารอ่อนวอนโทษก้มกราบแล้วลาหนี
          สองศรีนิราศร้างแรมพัน
ลุป่ากัทลีวันเทพไท้
ดลจิตรจักรพรรดิผันผายอ่อน องค์แฮ
ชวนอนุชาอยุดประทับใต้ร่มหว้านิทรารมย
          ลูกลมสมเยศอ้างหณุมาน
จากพิธีสู่สฐานถิ่นไม้
ประสบสองมหาศาลโสภาคย์ พรรณ์แฮ
อยากสมานมิตรไท้ทักท้าวทางกล
          คำแหงแปลงเพศเพี้ยงพานร น้อยเฮย
ปีนป่ายต่ายพฤกษจรจวบท้าว
แผลงฤทธิปลิดใบกรเก็บทุ่ม ทิ้งเฮย
พระลักษณห้ามลิงห้าวห่มไม้กลายทวี
          ลักษณ์จับธนูเหนี่ยวน้าวยิงลิง
ลิงกลับจับธนูชิงกโชกเย้า
น้าวเล่นเผ่นโผนยิงศรล่อ ล้อแฮ
พระลักษณพิโรธเร้าปลุกไท้ทูลเสนอ
          พระเลอภุชเพ่งพ้องพานรินทร์
โลมรัตนกุณฑลผินบอกน้อง
ผ่องเผือกเกลือกระบินทร์มีเดช
พระลักบณ์บบงต้องตอบถ้อยทูลแถลง
          ขุนกรบินทร์ยินตรัสแม้นคำมาร ดานา
แปลงรูปหณุมานกรานกราบเกล้า
ถวายศิลป์กระบินฃานฃอโทษ แถลงแฮ
โดยเหตุสวาหเฝ้าสั่งให้ถวายตัว
          อยู่หัวจักเสดจด้าวแดนใด
จักรกฤษณ์ตรัสแถลงไฃขจ่างถ้อย
คำแหงหณุมานไวยวากย์ว่า พระเอย
ขอแนะน้าข้าน้อยหนึ่งเฝ้าฝ่าธุลี
          มีนามสุครีพน้องพาลี
พี่ขับจากธานีสู่ไม้
เหนลิงจักภักดีต่อบาท บงษุ์เฮย
พระกฤษณ์อวยไชยให้แนะน้ามาถวาย

จบห้องที่ ๒๕


  เนื้อความกล่าวถึงพระรามแผลงศรฆ่ากวางแล้วคอนกลับมา ระหว่างทางพบพระลักษณ์ทูลถึงเหตุที่นางสีดาสั่งให้มาช่วย พระรามฟังแล้วคิดหวาดหวั่นพระทัย ทิ้งกวางลงแล้วรีบกลับมาที่อาศรมแต่ไม่เห็นนางสีดา ทั้งสององค์ค้นหานางสีดาทั่วบริเวณอาศรมแต่ไม่พบ ต่างร่ำไห้จนสลบ พระอินทร์จึงพาเทพบุตรเหาะลงมาโปรยฝนทิพย์ให้ทั้งสองพระองค์ฟื้น แล้วชี้ทิศที่นางสีดาถูกลักพาไป พระรามและพระลักษณ์ออกตามหานางสีดาไปจนพบนกสดายุคาบแหวนนอนอยู่ นกสดายุทูลว่าทศกัณฐ์ลักนางสีดาไป และถวายแหวนแก่พระรามแล้วก็สิ้นใจ หลังจากปลงศพนกสดายุแล้ว พระรามและพระลักษณ์เดินทางติดตามนางสีดา และพลัดเข้าไปในเขตของยักษ์กุมพลซึ่งมีกายเพียงครึ่งหนึ่งตั้งแต่ท้องขึ้นมา ยักษ์กุมพลจะกินพระรามและพระลักษณ์แต่ก็รู้สึกหวาดหวั่น เมื่อรู้ว่าพระรามเป็นพระนารายณ์อวตาร ก็ทูลเล่าว่าตนเป็นคนโปรดของพระอิศวร ลอบหยอกนางนิลมาลีซึ่งบำเรอพระอิศวร พระองค์รู้ก็กริ้วขว้างจักรมาตัดกายตนขาดครึ่งและสาปให้ทนทุกข์อยู่ในป่าจนกว่าจะได้พบพระราม ยักษ์กุมพลทูลว่าทศกัณฐ์ลักพานางสีดาไปกรุงลงกา ต่อเมื่อพระรามเสด็จไปถึงนครขีดขินแล้วจะได้รู้ทางไปกรุงลงกา และพระรามจะได้เหล่าวานรของนครขีดขินและนครชมพูเป็นกำลังกองทัพ แล้วยักษ์กุมพลทูลขอให้พระรามช่วยตนให้พ้นสาป หลังจากพระรามแผลงศรโปรดยักษ์กุมพลให้พ้นคำสาปแล้ว กษัตริย์ทั้งสองก็รีบเดินทางต่อไป ระหว่างทางนางยักษ์อัศสมุขีอุ้มพระลักษณ์เหาะไป พระลักษณ์ได้สติร่ายมนตร์ทำให้นางยักษ์ตกลงมา และถูกพระลักษณ์ตัดแขนตัดขาต้องหนีไป พระรามและพระลักษณ์เดินทางรอนแรมจนถึงป่ากล้วยและประทับพักอยู่ใต้ต้นหว้า กล่าวถึงหนุมานอยู่บนต้นไม้เห็นพระรามและพระลักษณ์ก็ปรารถนาจะผูกไมตรีด้วย จึงแปลงร่างเป็นวานรน้อยแกล้งปลิดใบไม้ทิ้งลงกษัตริย์ทั้งสอง พระลักษณ์ห้ามหนุมานก็ยิ่งเขย่ากิ่งให้ใบร่วงมากขึ้น ครั้นพระลักษณ์จับศรจะยิงก็ถูกหนุมานแย่งไปได้ พระลักษณ์จนปัญญาต้องปลุกพระราม พระรามตื่นขึ้นทอดพระเนตรเห็นกุณฑลขนเพชรและเขี้ยวแก้วของหนุมานก็ตรัสบอกพระลักษณ์ หนุมานได้ยินก็รู้ว่าพระรามคือพระนารายณ์อวตาร ก็คืนร่างเป็นหนุมานลงมาถวายศรคืนพระลักษณ์แล้วสวามิภักดิ์ตามที่นางสวาหะผู้เป็นมารดาสั่ง และทูลพระรามว่าจะไปพาสุครีพผู้เป็นน้ามาสวามิภักดิ์ด้วย
⬆ ๑ ที่ถูกต้องน่าจะเป็น “จอมสฐาน ทิพยเอย”