ปางรามอิศรราชทั้ง		สามอนุ ชาเอย
เสดจรถรีบพลพยุห		ยาตรเต้า
บันฦๅโห่อึงอุ		โฆษปี่ กลองแฮ
เสียงลั่นผงคลีเร้า		รอบด้าวดงตาล
กุมารสองราชน้อย		ทรงศร
คอยอยู่เหนพลจร		จวบใกล้
มีลิงเผือกนำนิกร		กองทัพ
เหนสี่กระษัตริย์ไท้		สถิตยเบื้องรถทรง
จึงองค์ควรเชษฐพร้อง		ชวนนารถ อนุชเอย
เราจักแผลงศรสาตร		สืบกล้า
ตรัสพลางแผ่ฤทธิอาจ		เฉกราช สีหแฮ
เดินออกขวางทัพท้า		เร่งท้าชวนผจญ
ปวงพลกองทัพหน้า		หนุนขนาน
ภอพบสองกุมาร		กาจกั้น
ทุกตนต่างลนลาน		ลงย่อ
เข็ดฤทธิคิดเกรงอั้น		อ่อนท้อถอยหลัง
ทันใดองค์พระพรตแจ้ง		เสียงพล อึงเอย
เหลือบพบสองดรุณรณ		ฤทธิแกล้ว
พลางทูลปิ่นภูวดล		ดูเดก ทนงแฮ
ปางพระรามพิศแผ้ว		เพ่งพริ้มโฉมกุมาร
ภูบาลตริไตร่น้าว		ศรไป
หวังมัดสองดรุณใจ		กาจแกล้ว
พลางตรัสเร่งรถไชย		รุกเรียบ
ทรงเสี่ยงศรเสรจแล้ว		ลั่นเลี้ยวหวาดไหว
ศรไชยเปนถ่านร้อน		เพลิงถกล ตลอดเอย
เยาวราชแผลงเปนฝน		ดับล้าง
ปางรามลั่นศรผจญ		เปนครุธ อเนกนา
ศรพระบุตรกลับคว้าง		ไขว่ล้อมครุธหนี
ศรศรีสองราชสู้		เสมอกัน
จึงพระบุตรสฤษดิสรร		เสี่ยงน้าว
ศรกลับเกิดอัศจรรย์		จวบเนตร
เปนเครื่องสการท้าว		ถ่องล้วนอเนกงาม
ปางรามทราบเสี่ยงน้าว		ศรประสาน
เปนเครื่องทิพย์กระยาหาร		ฉัตรกั้น
เยาวราชหยิบคาวหวาน		เสวยเล่น พลางเอย
จักรกฤษณคิดอัดอั้น		จึ่งเอื้อนบัญชา
ดูราสองเดกน้อย		ณรงค์ฤทธิ์
ศรท่านกับเราสฤษดิ์		ห่อนล้าง
ควรสืบสุจริตคิด		คลายโกรธ
เราจักฃอถามบ้าง		ท่านนี้วงษไฉน
สองไทยเยาวราชซ้อม		ปฤกษา กันแฮ
ควรเกี่ยงราชบอกมา		ก่อนบ้าง
ตริพลางตอบราชา		เชิญกล่าว ก่อนเอย
ตูเดกจักชิงอ้าง		อาจเอื้อมบมิงาม
พระรามฟังเสนาะแผ้ว		พิศวง
ตรัสว่าเราคือองค์		กรษัตริย์ท้าว
นามรามราชดำรง		อยุทธเยศ
สามนารถราชฤทธิห้าว		นั่นน้องเราเรียง
สองราเยาวราชแจ้ง		บิดร ถนัดเอย
นึกเคียดทูลภูธร		เทียบถ้อย
ตูสองกอบนามกร		พระบุตร ลบแฮ
เปนบุตรสีดาสร้อย		กษัตริย์ไท้บิตุรงค์
หริวงษ์ทรงตริแล้ว		ผันภักตร์
ดำหรัสถามพระลักษณ์		ไล่ย้อน
สีดาเมื่อวันจัก		ไปฆ่า
อนุชฆ่าจริงฤๅส้อน		เงื่อนเร้นเปนไฉน
ทันใดพระลักษณว้า		หวาดสยอง ใจเอย
ใจหนึ่งดีใจปอง		หน่อน้อย
ชมหลานยิ่งคนึงหมอง		จิตรเทวศ ถวิลแฮ
พลางโศกพลางทูลถ้อย		แต่ต้นจนปลาย
พระนรายน์ทราบสลดแล้ว		บัญชา
บุญช่วยดลสีดา		รอดม้วย
หลานอนุชกอบบุญญา		ยงยิ่ง
ตรัสตริพลางเสดจด้วย		อนุชเต้าตามกุมาร
ภูบาลปลอบลูกน้อย		เสนอความ เดิมเอย
เดิมพ่อแสนพยายาม		ยากไร้
ภายหลังวู่วามลาม		เพราะบาป ดลเอย
จงอย่าถือนำให้		สบสร้อยมารดา
สองรายุพราชแสร้ง		สนองสาร
ตูแม่ลูกจัณฑาล		ถ่อยแล้ว
โทษผิดห่อนควรสมาน		เสมอเก่า
สองกล่าวพลางรีบแคล้ว		หลบเฃ้าไพรไป
ภูวไนยราชสี่ทั้ง		วายุบุตร ขยันเอย
อิกสุมันตันมนุษย		ใหญ่น้อย
สงสารต่างแสนสุด		เศกร่ำ ไรนา๑
พลางต่างรีบตามต้อย		ติดเข้าดงดาน
กุมารยลสี่ไท้		ตามมา
จึงรีบยังศาลา		ลอดแคล้ว
ชวนกันปิดทวารา		เรียบรอบ
พลันนบชนนีแล้ว		เล่าแจ้งจบความ
โฉมงามทราบโศกอุ้ม		โอรส พลางแฮ
ตรัสว่าพระทรงยศ		ยอดแค้น
ควรฤๅช่างคิดคด		จักฆ่า ลูกแฮ
นางตัรสพลางโศกแม้น		จักม้วยมรณา
ราชาราเมศเฝ้า		ฟังถนัด
จึ่งค่อยวิงวอนตรัส		ปลอบน้อง
นางฟังยิ่งโทมนัศ		อเนกร่ำ
พลางรีบมาวอนพร้อง		พฤฒิไท้เสดจพลัน
นักธรรม์ถอดสลักแล้ว		เผยทวาร ดูเอย
เหนสี่ราชนมัสการ		กราบไหว้
จึงมานั่งสถิตยสฐาน		ถามเหตุ การแฮ
รามราชทูลฃอให้		ช่วยอ้อนวอนนาง
เวทางค์ดาบศคล้อย		ยังอนงค์
บอกว่าพระรามทรง		โศกอ้อน
รับผิดใคร่พบองค์		อรรคเรศ
นางทราบคลายเคียดค้อน		ถ่อมให้เสดจมา
สิทธารีบเสดจแจ้ง		จักกรี พลันเอย
จักรกฤษณรีบจรลี		สู่สร้อย
วิงวอนปลอบมเหษี		แสนโกรธ นักนา
พระจึ่งขอลูกน้อย		หน่อไท้สององค์
โฉมยงทูลอิดเอื้อน		อาวรณ์
พระยิ่งแสนทุกขถอน		แทบม้วย
นางเหนพระภูธร		โศกยิ่ง
จึ่งเรียกลูกมาด้วย		นบเกล้าสฤษดิถวาย
นารายน์รับหน่อน้อย		เหนือตัก ตระกองเอย
นางตรัสสอนลูกรัก		ร่ำพร้อง
จักกรีผ่องผินภักตร์		ชวนหน่อ นารถแฮ
พลางตรัสลานุชน้อง		นบไท้สิทธา
อิศราราชสี่ทั้ง		สองกุมาร
เสดจสู่รถสุริการ		ก่ำพร้อย
ปวงพลหมู่ทวยหาญ		เหิมโห่
เดินทัพกลับคืนคล้อย		ลุด้าวดลบุรี

จบห้องที่ ๑๖๔
  เนื้อความกล่าวถึงพระรามและพระอนุชาทั้งสามยกทัพไปถึงป่ากาลวาต พระมงกุฎและพระลบมองเห็นลิงเผือกนำหน้าไพร่พลและเห็นกษัตริย์ ๔ พระองค์ทรงรถทอง พระมงกุฎจึงออกขวางหน้าทัพ ไพร่พลพากันขยาดฤทธิ์กุมาร พระรามพอพระทัยรูปลักษณ์และท่วงทีองอาจของกุมารทั้งสอง จึงแผลงศรออกไปหวังจะมัดไว้ พระมงกุฎก็แผลงศรตอบโต้ ศรของทั้งสองฝ่ายเอาชนะกันไม่ได้ พระรามประหลาดใจจึงถามถึงวงศ์ตระกูล พระมงกุฎกับพระลบอ้างว่าตนเป็นเด็กมิควรอาจเอื้อมพูดก่อน พระรามจึงตรัสว่าพระองค์คือพระราม และอีก ๓ พระองค์คืออนุชา กุมารยังแค้นเคืองจึงตอบว่าตนเป็นบุตรนางสีดา มีพระบิดาเป็นกษัตริย์ พระรามจึงถามพระลักษณ์ว่าได้ประหารนางสีดาตามคำสั่งหรือไม่ เมื่อพระลักษณ์ทูลเล่าเรื่องทั้งหมด พระรามคิดว่าเป็นบุญกุศลที่พระลักษณ์ไม่ประหารนางสีดา ทั้งยังให้กำเนิดโอรสที่มีบุญญาธิการ และบอกกุมารทั้งสองอย่าถือโกรธ และขอให้พาไปพบนางสีดา แต่สองกุมารยังน้อยใจจึงทูลตอบว่าทั้งแม่และตนนั้นเป็นจัณฑาลไม่สมควรให้อภัย แล้วก็หลบหนีเข้าป่า กษัตริย์ทั้งสี่จึงออกติดตามไป สองกุมารมาถึงอาศรมแล้วเล่าเรื่องให้นางสีดาทราบ นางนึกเสียใจที่พระรามคิดจะฆ่าลูก จึงไม่ยอมให้พระรามพบ พระฤษีวัชมฤคต้องช่วยเจรจาว่าพระรามสำนึกผิดแล้วนางควรให้อภัย นางจึงยอมให้พบ เมื่อพระรามอ้อนวอนขอคืนดี นางยังยืนกรานไม่ยอมกลับเมือง แต่ยอมถวายโอรสทั้งสอง กษัตริย์ทั้งหมดจึงยกพลกลับกรุงอยุธยา